“Oğ” Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul’da yaşam, her gün farkında olmasak da, bir sürü dilsel, kültürel ve toplumsal etkileşimle dolu. Bir yandan kendimizi bu karmaşada buluyoruz, bir yandan da kelimeler, hiç fark etmeden bizi biçimlendiriyor. “Oğ” gibi bir kelime de, tam da bu noktada dikkat edilmesi gereken bir terim. Her ne kadar gündelik hayatta sıkça duyduğumuz, bazen esprili, bazen de doğal bir şekilde kullandığımız bir kelime olsa da, “Oğ”un toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından taşıdığı anlamlar oldukça derin. Bu yazıda, sokakta, işyerinde, toplu taşımada ve sosyal medyada karşımıza çıkan “Oğ” ifadesini farklı perspektiflerden inceleyeceğiz.
“Oğ” Kelimesinin Günlük Hayattaki Kullanımı
Öncelikle, “Oğ” kelimesinin anlamına kısaca değinelim. İstanbul’da, özellikle gençler arasında, “Oğ” kelimesi, hem arkadaşlar arasında hem de tanımadıklarımıza yönelik yaygın bir hitap şekli. Kimi zaman birinin dikkatini çekmek için, kimi zaman da samimi bir şekilde seslenmek amacıyla kullanılır. Ancak, bu kelimeyi sadece gündelik bir kullanım olarak görmek, bence eksik olur. Zira “Oğ”, yalnızca bir hitap şekli değil, aynı zamanda toplumsal dinamiklerin bir yansımasıdır. Bu kelimeyi kullanan kişi, istemeden de olsa bir toplumsal rolü, kimliği veya sınıfı yansıtmış olur.
Örnek vermek gerekirse, İstanbul’un yoğun iş temposunda, toplu taşıma araçlarında sıkça “Oğ” diyen insanlara rastlamak mümkündür. Hem tanımadığınız birine hitap etmek hem de aslında sosyal bir mesafeyi kısa süreliğine ortadan kaldırmak gibi bir anlam taşır. Ama işin içine toplumsal cinsiyet dinamikleri girdiğinde, bu basit hitap şekli, kimler için rahatsız edici olabilir, kimler için ise daha doğal bir ifade olabilir?
Toplumsal Cinsiyet ve “Oğ” Kelimesinin Etkisi
İstanbul’da, işyerinde veya sosyal çevremde sıkça gözlemlediğim bir şey var: “Oğ” kelimesi, genellikle erkekler arasında kullanılıyor. Kadınlar arasında, çok yaygın bir kullanım değil. Neden? Çünkü bu kelime, tarihsel olarak erkekliği ve maskülenliği yansıtan bir kavramla özdeşleşmiş durumda. “Oğ” demek, bazen bir tür “erkeklik” kodlarını içeren, samimi ama bir o kadar da toplumun “erkeklere ait” diye tanımladığı bir dil kullanımı gibi görünüyor.
Geçen gün ofiste, bir arkadaşımın başka bir arkadaşına hitap ederken “Oğ, bana bak!” demesi üzerine, yanında oturan bir kadın çalışan hafifçe rahatsız oldu. Gözlerinde hemen bir huzursuzluk belirdi. “Oğ” kelimesi, ona göre, erkeklerin kendi aralarında kullandığı, bazen güçlü, bazen da egemenlik kurmaya yönelik bir hitap biçimiydi. Ben de orada, her iki tarafı gözlemleyerek bir an düşündüm: “Oğ” kelimesi, belki de daha fazla kadının aralarına katıldığı iş dünyasında farklı bir anlam kazanacak mı? Yoksa bu hitap şekli, kadınların kendini dışlanmış hissetmesine yol açacak mı?
Sosyal Adalet Perspektifinden “Oğ” ve Çeşitlilik
Sosyal adalet açısından bakıldığında, “Oğ” kelimesinin etkisi çok daha büyük. Her bireyin kendine ait bir kimlik ve değer algısı var. Ama bu değerler, sosyal çevremizde sıklıkla dayatılan toplumsal normlar tarafından şekillendiriliyor. Kadınlar, erkekler, LGBTI+ bireyler; herkes farklı kelimelerle ve bazen de “Oğ” gibi kelimelerin baskısıyla şekillendirilen bir toplumda yaşıyor. “Oğ” gibi kelimeler, bazen farkında olmadan, bir grubu dışlayıcı bir tavra dönüşebiliyor. Çünkü bu kelime, “erkek” olmayı çağrıştırıyor ve kadınlar, bu tür kelimelere karşı kendilerini bazen dışlanmış hissedebiliyorlar. Ya da heteronormatif yapıyı yeniden üreten bir dil haline gelebiliyor.
Toplumsal cinsiyet eşitliği açısından, kelimelerin gücü büyük. “Oğ” gibi ifadeler, bazen de kadınları veya cinsiyet kimliği farklı olan insanları sosyal yapının dışında bırakabilir. Bir gün, toplu taşımada bir kadının “Oğ” demesi, benim için şaşırtıcı olmuştu. Çünkü bu, aslında onun erkeklikle özdeşleşen bir dil kullanmaya başladığı anlamına geliyordu. Ancak toplumun kabul ettiği normlar her birey için farklıdır ve her birey, kendine uygun bir dil geliştirebilir. Sosyal adaletin sağlanabilmesi için, bu çeşitliliklere daha duyarlı olmamız gerektiğini düşünüyorum.
Gelecek ve Dilin Değişimi
Peki, gelecekte “Oğ” kelimesinin anlamı ne olacak? Zamanla, bu hitap şekli daha geniş bir kapsama mı yayılacak? Yani, erkeklik ve kadınlık arasındaki sınırlar giderek daha da belirsizleşirken, “Oğ” gibi kelimeler daha geniş bir kabul görüp toplumsal yapının yeni dil biçimleri haline gelebilecek mi? Bu noktada, dilin değişen doğası üzerinde kafa yorarken, belki de bu tür kelimelerin zamana nasıl ayak uydurduğunu gözlemlemek önemli olacaktır.
Sonuç: Dilin Gücü ve Sosyal Yapı
“Oğ” kelimesi, sadece basit bir hitap şekli değil, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle ilgili önemli soruları gündeme getiren bir terimdir. Günlük yaşamda farkında olmadan kullandığımız kelimeler, toplumsal yapıyı nasıl şekillendiriyor? İnsanlar bu kelimelerle nasıl kendilerini ifade ediyorlar? Ve bu ifadeler, başka kimlikler için nasıl bir dışlama veya kabulleniş anlamı taşıyor? Bu soruları hep birlikte düşünerek, daha adil bir dilin, toplumda nasıl kök salacağına dair yollar aramalıyız.